Kısa cevap
Talimat (kanunlardaki adıyla istinabe), bir mahkemenin veya icra dairesinin kendi yargı çevresi dışında yapılması gereken bir işlemi o yerdeki mahkemeden veya icra dairesinden istemesidir: başka şehirdeki tanığın dinlenmesi, keşif, yemin, haciz veya satış gibi. İşi yapacak yer talimatı kendi kaydına alır ve ayrı bir numarayla talimat dosyası olarak yürütür; işlem bitince tutanak ve belgeler asıl dosyaya gönderilir, delilleri asıl mahkeme değerlendirir. Hukuk davalarında dayanak HMK m.197 ile tanık, keşif, isticvap ve yemin hükümleri; icrada İİK m.79 ve m.360; ceza muhakemesinde CMK m.180'dir.
Talimat ve istinabe
Bir mahkeme kural olarak kendi yargı çevresinde işlem yapar. Tanık başka şehirde oturuyorsa, keşfedilecek taşınmaz başka bir ilçedeyse ya da borçlunun haczedilecek malları takibin yapıldığı yerden başka bir yerdeyse, iş o yerdeki mahkemeden veya icra dairesinden istenir. Kanunlar bunu çoğunlukla istinabe diye adlandırır; uygulamada istenen işe talimat, talimatı alan yerde açılan dosyaya da talimat dosyası denir.
- Asıl mahkeme / takip dairesi: Davaya bakan mahkeme veya takibin yapıldığı icra dairesi; talimatı yazar.
- Talimat mahkemesi / talimat dairesi: İşin yapılacağı yerdeki mahkeme veya icra dairesi (istinabe olunan mahkeme ya da daire); talimatı yerine getirir.
Hangi işler talimatla yapılır?
| İş | Dayanak | Not |
|---|---|---|
| Tanık dinlenmesi (hukuk) | HMK m.259/4 | Yargı çevresi dışındaki tanık bulunduğu yer mahkemesince dinlenebilir; hangi hususlarda dinleneceğini davaya bakan hâkim belirler. |
| Başka yerdeki delillerin incelenmesi | HMK m.197/2 | Mahkemeye getirilemeyen deliller o yerde istinabe yoluyla toplanabilir. |
| Keşif | HMK m.289 | Keşif konusu yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe ile yapılır; büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme de yapabilir. |
| İsticvap ve yemin | HMK m.172/1, m.236/1 | Kişi mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve görüntülü bağlantı mümkün değilse istinabe yoluna gidilir. |
| Haciz | İİK m.79/2 | Haczolunacak mallar başka yerdeyse haciz, malların bulunduğu yerin icra dairesine yazılır. |
| Satış | İİK m.360 | Haczedilen mallar başka yerdeyse satış istinabe suretiyle yapılır. |
| Tanık ve bilirkişi (ceza) | CMK m.180 | Hastalık gibi sebeplerle gelemeyen veya yargı çevresi dışında oturan tanık ve bilirkişi naiple veya istinabe yoluyla dinlenebilir. |
| Sanığın sorgusu (ceza) | CMK m.196/2 | Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç, sanık istinabe suretiyle sorguya çekilebilir. |
Talimat dosyası nasıl işler?
- Talimat yazılır. Asıl mahkeme ara kararla veya icra dairesi alacaklının talebiyle talimat yazısını hazırlar: yapılacak iş, tanığa sorulacak hususlar ve gerekli belgeler yazıya eklenir.
- Talimat kaydedilir. Talimatı alan yer işi kendi kaydına alır ve ayrı bir numarayla talimat dosyası açar. İcra dairelerinde bunun adı talimat kaydıdır: talimatın geldiği tarih, gönderen daire ve asıl dosyanın numarası, taraflar, istenen işlem ve sonucu bu kayda yazılır (İcra ve İflâs Kanunu Yönetmeliği m.5).
- İşlem yapılır. Hukuk davalarında incelemenin tarihi ve yeri taraflara bildirilir; taraflar hazır bulunabilir (HMK m.197/3).
- Sonuç asıl dosyaya gönderilir. Tanık ifadesi, keşif, haciz veya satış tutanakları asıl mahkemeye ya da takip dairesine gönderilir ve asıl dosyanın evrakları arasına girer. Delilleri asıl mahkeme serbestçe değerlendirir (HMK m.198).
Avukat için dikkat edilecekler
- Sorular asıl dosyada belirlenir. Tanığın hangi hususlarda dinleneceğini davaya bakan hâkim belirler (HMK m.259/4). Tanığa sorulmasını istediğiniz hususları asıl dosyaya, talimat yazılmadan önce bildirin.
- İşlem gününü öğrenin. Tanığın dinleneceği yer, gün ve saat talep hâlinde taraflara tebliğ edilir (HMK m.259/4). Talebinizi asıl dosyaya yapın; işlem gününü talimat mahkemesinin kaleminden de sorabilirsiniz.
- Görüntülü bağlantıyı değerlendirin. Tanık, bilirkişi veya uzman ses ve görüntü nakli yoluyla bulunduğu yerden dinlenebilir (HMK m.149/2). Talimata göre daha hızlı sonuç verebilir.
- Duruşma aralarına dikkat. 7589 sayılı Kanun'la HMK m.147'ye eklenen fıkraya göre duruşmalar arasındaki süre üç ayı geçemez; istinabe yoluyla tahkikat gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçe göstererek daha uzun süre verebilir. Basit yargılamada bu süre bir aydır ve aynı istisna uygulanır (HMK m.320/3).
- İcrada masraf. Alacaklı, yapılmasını istediği işlemin masrafını avans olarak peşin öder (İİK m.59). Talimatla yapılacak haciz veya satışın giderleri de bu kapsamdadır.
- İcrada şikâyet mercii. Talimatla yapılan hacze ilişkin şikâyetler istinabe olunan icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesinde çözülür (İİK m.79/2); talimatla yapılan satışta artırma ve ihaleye ilişkin uyuşmazlıklar da öyle (İİK m.360). Ayrıntılar icra talimat dosyası rehberinde.
Ceza muhakemesinde
Hastalık veya başka bir sebeple uzun süre duruşmaya gelemeyecek ya da yargı çevresi dışında oturduğu için getirilmesi zor olan tanık ve bilirkişi naiple veya istinabe yoluyla dinlenebilir (CMK m.180/1-2). Davaya bakan mahkeme, zorunluluk olmadıkça büyükşehir belediye sınırları içindeki şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi veya vekil, tanık ve bilirkişinin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez (m.180/3). Naip veya istinabe yoluyla alınan sorgu ve ifade tutanakları ile keşif tutanakları duruşmada anlatılır (CMK m.209/1).
UYAP'ta talimat dosyası
- Avukat Portalı'nda görünmez. UYAP Avukat Portalı'nın sıkça sorulan sorularına göre talimat dosyaları (ceza değişik iş dosyaları gibi) portalda gösterilmez; hukuk değişik iş dosyaları gösterilir.
- Sonuç asıl dosyaya gelir. Talimat mahkemesinin veya dairesinin gönderdiği tutanaklar asıl dosyanın evrak listesinde görünür. Bu yüzden talimatı izlemenin en pratik yolu asıl dosyaya gelen yeni evrakları takip etmektir.
- İcra talepleri. Avukat Portalı'nın icra talepleri arasında taşınır haczi için talimat yazılması ve hacizli malın satışı için talimat yazılması talepleri bulunur; ayrıntılar icra talimat dosyası rehberinde.
Tedvin ile
Tedvin talimat dosyasını açamaz veya sorgulayamaz; UYAP'ın size gösterdiğiyle çalışır. Talimatın sonucunu kaçırmamak için asıl dosyayı takibe alabilirsiniz: takipteki dosyayı UYAP'ta açtığınızda son bakışınızdan bu yana gelen evraklar (talimat dönüşleri dahil) “Yeni” olarak işaretlenir. Gelen tutanakları diğer evraklarla birlikte tek seferde indirebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Talimat dosyası nedir?
Bir mahkemenin veya icra dairesinin istediği işi yapacak olan başka yerdeki mahkemenin ya da icra dairesinin bu iş için açtığı dosyadır. Talimatı alan yer işi kendi kaydına alır ve kendi numarasıyla yürütür; sonuç tutanakları asıl dosyaya gönderilir.
Talimat ile istinabe aynı şey mi?
Evet, aynı işi anlatır. HMK, İİK ve CMK maddelerinde çoğunlukla “istinabe” sözcüğü geçer; uygulamada istenen işe ve açılan dosyaya “talimat” denir. İşi isteyen yere asıl mahkeme veya takip dairesi, işi yapan yere talimat mahkemesi (istinabe olunan mahkeme) ya da talimat dairesi denir.
Talimat dosyası UYAP Avukat Portalı'nda neden görünmüyor?
UYAP Avukat Portalı'nın sıkça sorulan sorularına göre talimat dosyaları portalda gösterilmez; gerekçe olarak bu dosyalarda yakalama, tutuklama gibi kritik kararların bulunabilmesi belirtilir. Talimatın sonucunu asıl dosyaya gelen tutanaktan izlersiniz; işlem günü ve ayrıntıları için talimat mahkemesinin veya icra dairesinin kalemine başvurabilirsiniz.
Talimat mahkemesindeki işleme katılabilir miyim?
Hukuk davalarında evet: taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunabilir ve delillerle ilgili açıklama haklarını kullanabilir; bunun için incelemenin tarihi ve yeri taraflara bildirilir. Davete rağmen gelinmezse deliller yine incelenir, beyanlar dinlenir (HMK m.197/3). Tanığın dinleneceği yer, gün ve saat, istenirse taraflara tebliğ edilir (HMK m.259/4).
Talimat ne kadar sürer?
Kanunda talimatın yerine getirilmesi için genel bir süre yoktur; süre, talimat mahkemesinin iş yüküne ve işin niteliğine bağlıdır. Hukuk davalarında 7589 sayılı Kanun'la HMK m.147'ye eklenen fıkraya göre duruşmalar arasındaki süre üç ayı geçemez; ancak istinabe yoluyla tahkikat gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini göstererek daha uzun süre belirleyebilir (HMK m.147/3).
Talimat yerine görüntülü bağlantı kullanılabilir mi?
Evet. Mahkeme tanığın, bilirkişinin veya uzmanın ses ve görüntü nakli yoluyla (SEGBİS) bulunduğu yerden dinlenmesine karar verebilir (HMK m.149/2). İsticvap ve yeminde istinabe, ancak kişi il dışında oturuyor ve bu yöntem mümkün değilse uygulanır (HMK m.172/1, m.236/1). Ceza muhakemesinde de bu olanak varsa ifade bu yöntemle alınır (CMK m.180/5).
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.147, m.149, m.172, m.197, m.198, m.236, m.259, m.289, m.320 (mevzuat.gov.tr)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.59, m.79, m.360 (mevzuat.gov.tr)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m.180, m.196, m.209 (mevzuat.gov.tr)
- İcra ve İflâs Kanunu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — m.3 ve m.5 “Talimat kaydı” (Resmî Gazete 16.04.2013, sayı 28620)
- UYAP Avukat Portal — Sıkça Sorulan Sorular (talimat dosyaları)
- 7589 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 31.07.2026, sayı 33326)